T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Erzurum'dan Yolu Geçenler

ERZURUM'DAN GEÇENLER

Erzurum, jeo-stratejik konumu nedeniyle bölgenin kalesi ve Anadolu'nun kapısı işlevi görmüş, bu nedenle tarihe yön veren devlet adamlarının, gezginlerin ve edebiyatçıların ziyaret ettiği bir şehir olmuştur.

YAVUZ SULTAN SELİM;
Osmanlı Padişahı. Tahtı devraldığında 2.375.000km² olan Osmanlı toprakları sekiz yılda 2,5 kat büyüyerek 6.557.000km² ye çıkarmıştır. Henüz Şehzade iken, Kütayıs seferinde Kars, Erzurum, Artvin illeri ile bir çok yeri fethederek Osmanlı topraklarına katmıştır. (1508). Çaldıran, Mercidabık ve Ridaniye zaferleri ile İran'ın büyük bir bölümünü Mısır ve Suriye'yi Osmanlı topraklarına katmış, Memlüklülere ve Abbasilere son vererek Halifeliğin Osmanlı Hanedanlığı'na kazandırmıştır. (1470-1520)
LALA MUSTAFA PAŞA;
Devlet adamı. III. Murat döneminde sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. 1561 yılında Erzurum Beylerbeyi olarak görev yapmış ve Erzurum'da Lala Paşa Camisi'ni inşa ettirmiştir. 1570 yılında Kıbrıs'a çıkarma yaparak adanın alınmasını sağlamış ve "Kıbrıs Fatihi" ünvanını almıştır. III. Murat devrinde, İran seferi dolayısıyla Erzurum kuvvetleri serdarlığına atanmış, 1578'de İran ordusunu bozarak Tiflis'e girmiş, Gürcistan ve Şirvan'ı almıştır. (1505-1580)
EVLİYA ÇELEBİ;
Gezgin, yazar. 17. yüzyılın önde gelen gezginlerindendir. İstanbul'da Unkapanı semtinde doğmuş, eğitimini Şeyhülislam Hamit Efendi Medresesi'nde ve Enderun'da almıştır. Kendisinin anlattığına göre bir rüya üzerine meşhur gezilerine başlamış ve yaklaşık 50 yıl bayunca Osmanlı Topraklarını gezmiş ve gördüklerini "Seyahatname" adlı eserinde toplamıştır. 1646'da Erzurum Beylerbeyi Defterzade Mehmet Paşa'nın muhasibi olmuş ve yaklaşık 2 yıl Erzurum ve doğu illerini gezmiştir. Seyahatnamesinde Erzurum hakkında önemli bilgiler yer almaktadır. (1611-1682)
KAZIM KARABEKİR PAŞA;
Asker, siyasetçi. 1. Dünya Savaşı sonunda Mustafa Kemal Paşa ile birlikte efsanevi üne sahip olan en önemli komutanlardan biridir. Askerlik yaşamı boyunca büyük başarılar kazanmış ve bu başarıları sonucu Türkiye'nin bugünkü Kuzeydoğu sınırlarının çizilmesinde önemli rol oynamıştır. Balkan Savaşı sırasında Şükrü Paşa'nın emrinde 10. Tümen Kurmay Başkanı olarak Edirne'nin savunmasında görev almış, 1. Dünya Savaşı'nda başta Çanakkale olmak üzere çeşitli cephelerde savaşmış, 14 Şubat 1919 tarihinde Erzurum'daki 15. Kolordunun başına geçmiştir. Erzurum Kongresi'nin toplanmasını sağlamış, İstanbul Hükümeti'nden aldığı Mustafa Kemal Paşa'nın tutuklanması emrini reddederek, ulusal kurtuluş savaşının fitilini ateşlemiştir. (1882-1948)
AHMET HAMDİ TANPINAR;
Şair, yazar. Türk Edebiyat'ının en büyük isimlerinden biridir. Beş Şehir ve Huzur başta olmak üzere şiir, hikaye, roman ve deneme türlerinde bir çok eser vermiştir. Babasının memuriyeti nediyle 1913 yılında, bundan on yıl sonra öğretmenlik vazifesi nedeniyle Erzurum'da bulunmuş, son olarak II. Dünya Savaşı'nın son yıllarında Erzurum'da bulunmuştur. Üç farklı dönemin Erzurum'una şahit olan yazar, izlenimlerini Beş şehir adlı eserinde kaleme almıştır. (1901-1962)
NECİP FAZIL KISAKÜREK;
Şair, yazar. Darülfünun'da ve Sorbenne'da felsefe eğitimi alan şair, 24 yaşındayken yayımladığı şiir kitabı " Kaldırımlar" ile tanınmıştır. 1934 yılında Abdulhakim Arvasi ile tanıştıktan sonra büyük bir değişim yaşamıştır. 1942 kışında kalan askerliğini yapmak üzere 45 gün için geldiği Erzurum'da keleme aldığı siyasi bir yazı nedeniyle mahkum olmuş ve bir süre hapis yatmıştır. 17 Eylül 1943 günü ilk sayısını çıkardığı "Büyük Doğu" dergisi ile görüşlerini yansıtmış ve Büyük Doğu Hareketi'ne önderlik etmiştir. Kendini Edebiyata ve Türk İslam birlikteliğine adayan şairin yolu 1963'te, bu kez "İman ve Aksiyon" başlıklı konferansı nedeniyle Erzurum'dan geçmiştir. (1904-1983)
ALEKSANDR SERGEYEVİÇ PUŞKİN;
Şair ve yazar. Birçok kişi tarafından en büyük Rus Edebiyatı'nın kurucusu kabul edilir. Yaşadığı dönemde, yazdıklarıyla Rus Hükümeti'nin korkulu rüyası olmuş ve Kafkaslar'a sürgüne gönderilmiştir. 1829 yılında bir gözlemci olarak Rus ordusuna katılmış ve Erzurum'a kadar uzun bir yolculuk yapmıştır. 1936 yılında bu seyahatin izlenimlerini yansıtan gezi yazısı niteliğinde " Erzurum Yolculuğu" kitabını yayımlamıştır. Erzurum, yazarın bir çok eserin de de esin kaynağı olmuştur. (1799-1837)
JAMES REDHOUSE;
Sözlük yazarı. Redhouse sözlüğünü hazırlayan ve soy ismini veren kişidir. 1811'de Londra'da doğmuş, 1826'da Akdeniz'e açılan bir gemi ile İstanbul'a gelmiş, İstanbul'da  Mühendishane-i Berri-i Hümayun'da teknik ressam olarak çalışmıştır. İstanbul'da Türkçe, Arapça, Farsça ve Fransızca öğrenmiştir. 1843'te İngiliz Sefarethanesi ile Osmanlı Devleti arasında irtibat tercümanı görevine atanmıştır. Bu kapsamda 1847 yılına kadar Erzurum'da bulunmuş ve Osmanlı Devleti ile İran arasındaki barış görüşmelerine katılmıştır. (1811-1892)



Kaynak: (Erzurum Gezi Rehberi Tablet İletişim Yayınevi)