T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Medreseler

Çifte Minareli Medrese (Hatuniye Medresesi)
Anadolu Selçuklu dönemi medreselerindendir. Avlulu, 2 katlı, 4 eyvanlı medrese tipinin anıtsal bir örneğidir. Bütünüyle 38x48 m2’lik bir alanı kaplar. Kuzey cephesine hâkim taçkapısı başlı başına bir sanat şaheseridir. Taç kapıdan avluya geçilir. İnce uzun avlunun etrafı sütunlarla çevrilidir. Öğrenci odaları avlunun etrafında yer alır. Güneydeki eyvana bitişik bir kümbet vardır. Kümbet kübik bir kaide üzerine poligonal bir gövde ve konik külahtan oluşmaktadır. Portal nişi oldukça derin ve üzeri mukarnaslarla örtülmüştür. Kapıyı değişik genişlikte palmet motifli beş silme çerçevelemiştir. Sağda ve solda iki gömme sütuncuk yer alır. Geniş silmelerden en dışta kalanında bir vazocuk içerisinden çıkan stilize bir hayat ağacının kapıyı kuşattığı görülür.Taç kapının sağında ve solunda iki taraflı olmak üzere dört tane kabartma ele alınmıştır. Kalın birer silmenin çevrelediği bu panolardan sağdakinde çift başlı kartal panosu bulunmaktadır. Çifte Minareli Medrese’de kullanılan geometrik süslemeler daha çok avludaki sütun gövdelerinde, eyvanların cephelerinde, öğrenci odalarının kapı silmelerinde görülür. Bitkisel bezeme ise, taç kapıda avlu sütunlarının birbirine bağlayan kemerlerin yüzlerinde ve kümbetin içinde karşımıza çıkar. Bugün kısmen tahrip olmuş 16 oluklu firuze rengi çini kakmalı tuğla minarelerin kürsüleri dikkati çeker. Uzun yıllar medresenin 1. Alaaddin Keykubat’ın kızı Huvand (Huand) Hatun zamanında yaptırıldığı ileri sürülmüştür. Bunun için yapının bir adı da Hatuniye Medresesi’dir. Medresenin 1285-1290 yılları arasında İlhanlılar zamanında yaptırıldığı düşünülmektedir.
Yakutiye Medresesi
 Cumhuriyet Caddesi üzerinde, Lala Paşa Camisi'nin yanında yer almaktadır. İlhanlı Hükümdarı Sultan Olcayto döneminde Gazan Han ve Bolugan Hatun adına,Hoca Yakut Gazani tarafından tarafından 1310 yılında inşa edilmiştir. Anadoludaki kapalı avlulu medreselerin en büyüğü olan Yakutiye Medresesi, plan düzeni, dengeli mimarisi ve iri motifli süslemeleri ile Erzurum'un en gösterişli yapılarından biridir. Türk-İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi olarak kullanılmaktadır.
Kurşunlu Medresesi
 Kurşunlu Camisi'nin yanında bulunan medrese, Şeyhülislam Feyzullah Efendi tarafından 1701 yılında yaptırılmıştır. Feyziye Medresesi olarak da anılan yapı, Kurşunlu Camisi ile birlikte külliye oluşturmaktadır.
Şeyhler Medresesi
 Şeyhler Camisinin batısında, kareye yakıt dikdörtgen alan üzerine, doğusundaki cami, çeşme ve kuzeyindeki hamamla birlikte 1760 yılında Erzurum Müftüsü Şeyh Mustafa Efendi tarafından yaptırılmıştır. Kitabesinde adı Darüssefa olarak geçmektedir.
Ahmediye Medresesi
 Erzincan Kapıda bulunmaktadır. İlhanlı Devleti zamanında Ahmet bin Ali bin Yusuf tarafından 1314 yılında yaptırılmıştır. 13 ve 14. yüzyıl dönemi kapalı avlulu medrese tipinin bir örneğidir.
Kadıoğlu Mektebi
 İspir ilçe merkezinde bulunmaktadır. Kadı şöhretiyle tanınmış Mehmet Efendi tarafından 1725-1726 yıllarında yaptırılmıştır.

Kaynak: Anadolu'nun Önsözü (Yayınevi: Tablet İletişim)